Một sự kiện gây xôn xao dư luận làng giáo dục: Tại kỳ thi học sinh giỏi các lớp không chuyên của Hà Nội, tổ chức giữa tháng 3/2005, có em học sinh thay vì phân tích cái hay, cái đẹp của tác phẩm như đề bài yêu cầu, đã viết rằng mình không thích tác phẩm đó, đồng thời nêu lên nhiều nhận xét rất thẳng thắn về cách dạy văn và học văn trong nhà trường hiện nay.

Dưới đây là trích đoạn bài thi của học sinh Nguyễn Phi Thanh:

Đề thi: Em hãy giới thiệu vẻ đẹp của tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc...

Bài làm:

Nói đến Nguyễn Đình Chiểu, người ta thường nhớ đến một thầy giáo mù yêu nước, có tài thơ văn nhưng cuộc sống gặp nhiều bất hạnh. Nguyễn Đình Chiểu sáng tác khá nhiều, nổi tiếng là tập thơ Nôm “Lục Vân Tiên” và trong văn học lớp 11, chúng ta được làm quen với tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Bài tế được Nguyễn Đình Chiểu sáng tác để tưởng nhớ những chiến sĩ, những người nông dân đã hy sinh trong phong trào Cần Vương khi thực dân Pháp tấn công Gia Định, Sài Gòn.

Đề bài thi học sinh giỏi năm nay là “Giới thiệu vẻ đẹp của tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” nhưng thực sự em không hề thích tác phẩm này, như vậy em có thể viết hay được không? Em có thể chắc chắn rằng trong số 10 học sinh như em thì có 9 người cũng không thích tác phẩm này. Đơn giản bởi vì bọn em không sống trong thời chiến tranh, bọn em không thể rung động trước một bài tế khi mà thực sự bọn em đang sống trong thời bình. Bọn em không quay lưng với lịch sử nhưng có nhiều cách để bọn em hiểu về lịch sử dân tộc...

Em nghĩ, đứng trước một tác phẩm văn học, bao giờ cũng có những ý kiến trái ngược khen - chê, hay - dở, nhưng dường như HS bọn em chỉ có quyền thích, chỉ có quyền khen hay, mà không có quyền nói lên chính kiến của mình, và việc phê bình văn học, hình như chỉ là việc của các nhà phê bình. Phải chăng vì tư tưởng bảo thủ này mà suốt 63 năm qua, văn thơ của chúng ta chưa được "mới"? Nhìn ra, chỉ ra cái hay của một tác phẩm văn học đã khó, nhưng chỉ ra cái hạn chế, thiếu sót của tác phẩm ấy còn khó hơn nữa, vậy mà chưa bao giờ bọn em được tỏ rõ chính kiến của mình trong một bài thi cả, tất cả chỉ vì áp lực điểm số.

Em biết bài viết này của em là hoàn toàn lạc đề, em không chỉ ra được cái đẹp, cái hay của tác phẩm bởi em không thấy nó hay, không thấy nó đẹp. Em cũng biết bài văn này cũng không được điểm nào, nhưng em chỉ muốn nêu lên chính kiến của mình trước tác phẩm, cũng như những bức xúc của một HS, khi phải học một chương trình không phù hợp. Em không muốn phải viết những lời khen sáo rỗng về một tác phẩm mình không thích. Và em hy vọng các thầy cô sẽ linh hoạt hơn trong việc ra đề để bọn em tự do bày tỏ chính kiến, tự do yêu ghét một tác phẩm nào đó".
-----------

Học sinh Nguyễn Phi Thanh, lớp 11A18 Trường THPT Việt Đức, Hà Nội
Kỳ thi học sinh giỏi các lớp không chuyên Hà Nội 18-3-2005

Bài văn đã được nhiều HS và thầy cô giáo chuyền tay nhau đọc, bình luận. Rất nhiều HS tán đồng với ý kiến này. Còn các thầy cô giáo thì dè dặt hơn. Có người bảo rằng phải cho 20 điểm mới xứng đáng, có người khẳng định bài văn chỉ đáng điểm 0. Còn thực tế, người chấm đã cho bài văn này 3/15 điểm với lý do: Viết lạc đề.

Ý kiến nhà chuyên môn:

Ông Hà Bình Trị, chuyên viên phụ trách môn văn, Vụ THPT Bộ GD-ĐT: “Đồng phục hóa” bài giảng và bài làm văn diễn ra phổ biến

Trong chương trình môn Văn - tiếng Việt ở phổ thông nói chung và ở cấp THPT nói riêng có rất nhiều bài cả về văn học Việt Nam đến văn học nước ngoài. Vì thế có học sinh (HS) nào đó không thích một số tác phẩm trong số rất nhiều tác phẩm trong chương trình là chuyện bình thường, mỗi người có một sở thích riêng là điều dễ hiểu.

Tuy vậy, nếu chương trình và sách giáo khoa (SGK) tuyển chọn được những bài phù hợp với HS, được các em yêu thích thì chắc chắn việc tiếp nhận của các em sẽ thuận lợi hơn. Đây là một yêu cầu được những người có trách nhiệm làm chương trình và SGK hết sức chú ý, đặc biệt là từ cuối thập kỷ 80 của thế kỷ XX, khi Bộ Giáo dục (nay là Bộ GD-ĐT) bắt đầu triển khai cải cách giáo dục.

Nhưng, ở đây phải nói thêm: Biên soạn chương trình và SGK cần phải đáp ứng nhiều yêu cầu chứ không phải chỉ có yêu cầu chọn cho được những tác phẩm phù hợp với HS. Vả lại, cũng cần phải quan niệm cho đúng thế nào là phù hợp với HS. Có lẽ không thể nghĩ một cách đơn giản phù hợp với HS là gần gũi với các em và các em hiểu được tác phẩm dễ dàng.

Nhìn ở góc độ nào đó, Hịch Tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn, Bài Cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu, văn của E. Hemingway... không thể coi là gần gũi, là dễ hiểu với các em, việc tiếp nhận của HS gặp khó khăn là điều khó tránh. Nhưng ở nước nào cũng vậy, nhà trường không thể không dạy cho HS những tác phẩm ưu tú nhất của dân tộc, của nhân loại cho dù chúng có phần xa lạ với HS.

Em Thanh nói một cách chân thành là mình “không hề thích” bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu vì “em không sống trong thời chiến tranh”, “em không hiểu được ý nghĩa” của nhiều câu văn có những từ ngữ địa phương hay tiếng cổ. Vấn đề đặt ra ở đây là phải làm sao có SGK tốt và nhất là có cách dạy, cách học thích hợp. Giải quyết được những vấn đề này việc tiếp nhận của HS sẽ thuận lợi hơn. Chỉ khi nào các em hiểu được tác phẩm, các em mới yêu thích.

Em Thanh nói đúng, sự cảm thụ về một tác phẩm văn học cần có sự khác biệt giữa HS này và HS khác. Bản chất của văn học là sáng tạo, vậy cảm thụ văn học cũng cần phải sáng tạo, phải độc đáo.

Theo chúng tôi được biết, nhiều năm qua trong hướng dẫn chấm môn văn thi tốt nghiệp THPT Bộ GD-ĐT bao giờ cũng lưu ý giám khảo đánh giá cao, khuyến khích những bài có sáng tạo trong cảm nhận và thậm chí cả trong trình bày, diễn đạt. Như vậy cũng có nghĩa bộ khuyến khích những cách hiểu khác nhau của từng HS, khích lệ các em thể hiện chính kiến của riêng mình. Tuy thế, sự cảm nhận riêng chỉ có thể được chấp nhận khi bám sát văn bản tác phẩm, có lý lẽ thuyết phục và sự cảm nhận ấy làm cho tác phẩm sáng giá hơn. Do đó, không dễ gì có được sự cảm nhận riêng.

Sự hạn chế đó phản ánh một nhược điểm khá nặng nề kéo dài nhiều thập kỷ trong việc dạy và học văn. Từ nhiều năm nay, từ bộ đến các sở GD-ĐT, giáo viên dạy môn văn đã tích cực góp phần khắc phục nhược điểm này. Nhưng công bằng mà nói, kết quả còn nhiều hạn chế. Đến nay, việc “đồng phục hóa” bài giảng của giáo viên, việc “đồng phục hóa” bài làm văn của HS vẫn diễn ra một cách khá phổ biến.

Tôi cũng muốn nhận xét một chút về em Thanh. Qua bài làm của em có thể nhận thấy tuy còn thiếu hụt khá nhiều về kiến thức cơ bản, tuy sự hiểu biết còn nhiều phiến diện, nhưng đây là một HS có chính kiến và rất đáng quý là đã dám thể hiện chính kiến của mình một cách chân thành, trung thực bằng một bài văn nghị luận, ít nhiều có lý lẽ với cách diễn đạt lưu loát, uyển chuyển. Theo tôi, ở một phương diện nào đó, các thầy cô giáo nên trân trọng, khích lệ những HS này.

Cũng từ bài làm văn của em Thanh, chúng ta có thể rút ra được nhiều điều bổ ích xung quanh việc dạy và học văn. Về phía các thầy cô giáo cần tìm cách để HS chuẩn bị bài chu đáo trước khi đến lớp. Tiếp tục kiên trì đổi mới phương hướng giảng dạy.

Các nhà quản lý cũng thấy cần phải xây dựng chương trình, SGK môn văn gần gũi với HS hơn, đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá giáo viên và HS. Trước mắt, nên tiếp tục cải tiến cách thức ra đề thi, làm đáp án ở môn văn, vừa tạo điều kiện thuận lợi để HS thể hiện những suy nghĩ riêng của mình vừa đánh giá chính xác kết quả học tập của mỗi em.

(Theo Báo LĐ, NLĐ)

em thấy việc nói không với những gì mà mình không thích cũng chính là một cách học mới, bạn của em -người vẫn thưỡng xuyên bị điểm dưới trung bình kèm theo lời phê thiếu sáng tạo ,vậy mà khi ở Mỹ vẫn thường dc cô cho điểm A về bộ môn này với những bài viết trung thực , viết về cái gì bạn ấy nghĩ, thì tái sao lại có sự khác biệt như vậy

Hồi xưa đi học. Venus cũng thích văn lắm, nhưng cực kì ghét học mấy bài thơ. Hồi đó, năm lớp 11 là năm mà Venus được các giáo viên văn ở trường quan tâm nhất, vì lúc đó Venus viết cho báo Sóng Nhạc thuộc Hội Âm Nhạc của mình bây giờ. Vào những tiết học văn, Venus vẫn học, nhưng khi học thơ thì Venus ngủ Thế là bị giáo viên chủ nhiệm hỏi, Venus nói thẳng là rất ghét mấy bài thơ, vừa dài, vừa khó học, vừa chẳng thấy hay gì hết Biết cô giáo nói sao không? Tốt, vậy khi ra thi lỡ trúng bài thơ thì sao? Venus nói là thì cứ phân tích những bài thơ đó y sì như con vẹt Tất nhiên là nói 1 cách chân thành chứ không hỗn hào gì nha
Thế là từ đó trở đi Venus không bị bắt lên trẻ bài bao giờ. Hì... Học văn cực kì thoải mái

Ngưỡng mộ bạn này quá đi àh....!!! . Dám nói lên ý kiến của riêng mình là đã can đảm lắm rồi.....đằng này là nói trong bài thi nữa mới ác chứ......tâm phục khẩu phục. Mai mốt thi tốt nghiệp 12 em cũng sẽ làm vậy.... , mọi người chờ coi nha.........

Mà xem xét lại thì bạn này nói đúng chứ bộ, cỏ vẻ như ngành GD ở VN đang "xuống cấp" trầm trọng......

Ở một khía cạnh nào thôi em.

Chị học ở đây mà ngày nào cũng phải kiểm tra đầu giờ, thi giữa kì, thi cuối học kì, bài tập mỗi ngày mỗi nộp, sáng sớm điểm danh trước khi vào lớp, thậm chí mỗi tối mít sờ tờ quản lý dạo qua một vòng từng kí túc xá một để điểm danh... còn gắt hơn VN nhiều. Các trường khác nói chung cũng vậy nhưng GD NB vẫn đứng hàng TOP đó thôi.

Nhiều bài văn em cũng thực sự không thích nhưng việc "làm nổi " không phải là bày tỏ một cách chân thực như thế mà nên nói trực tiếp với giáo viên văn đứng lớp . Nếu đúng người thì họ sẽ có phương pháp giúp học sinh gần gũi với tác phẩm hơn , như thầy Tuyni chẳng hạn , cho cả lớp đi tìm tư liệu về Nguyễn đình Chiểu ... và hs sẽ thấy hứng thú hơn . Vấn đề ở đây là nên cố gắng trình bày chính kiến của mình 1 cách hợp lý hơn là làm vào đề thi .
Còn Tuyni thì không thích học Lý , ghét cay ghét đắng nhưng đến thi thì nguyên đêm sống chết để " vật lý " ....hehe.... KHông phải chuyện gì mình không thích là không làm ...

tôi thực sự thích bài viết đó của bạn Thanh...người viết được nhưngc lời như vậy chắc còn tiến xa nữa ...hi vọng ngành giáo dục sẽ nhìn nhận bài viết đó trên một khía cạnh tích cực...như vậy học sinh tụi mình mới bớt khổ...

Bài viết của Thanh công nhận cũng có phần đúng thật nhưng không đúng sự thật . Đằng sau của sự việc này có ai biết là trong kì thi này Thanh đã học tủ , học lệch sang phần văn học lãng mạn , bỏ hẳn phần văn học trung đại . Chính vì không nắm đủ kiến thức nên đổ thừa nền giáo dục như vậy không phải là cách hay . Ai cũng thừa nhận Thanh có bản lĩnh nhưng như vậy có thực sự là bản lĩnh hay là nông nỗi . Theo Tuyni , đó là nông nỗi . Nếu thực sự có bản lĩnh thì tại sao không làm một bài văn hoàn chỉnh để nộp rồi sau đó phản ánh trực tiếp với ban giám khảo cuộc thi HSG không chuyên này , hay thậm chí hoàn toàn có thể viết bài gửi báo để chứng minh đề không rõ ràng và việc học văn ở trong nhà trường . Cách nhìn như thế là quá phiến diện và trẻ con . Đó thực sự là "làm nổi " chứ không còn là bản lĩnh nữa .
Mục đích của việc học văn trong nhà trường cũng chỉ giáo dục ta cách sống , cách đối nhân xử thế . "Nếu một trí thức mà không bắt đầu từ việc đọc sách thì đó là trí thức rởm đời mà thôi " (cô Tuyni phát biểu ) . Còn vị Hiệu trưởng ĐHSP thì nói rất hay " Em Thanh đã lấy sự non nớt của mình để đo chất lượng của nền giáo dục Việt Nam " . Mọi người nghĩ sao?

Học nhiều quên nhiều đôi khi học ít mà nhớ lâu cũng học !!

Thằng nhỏ này chơi nổi - Lến báo - lên Truyền Hình - Có ai ở Hà Nội nhờ xin chữ ký của nó dùm chút -- !!

Tôi rất đồng ý với Tuyni đó.Tôi thật sự rất bất bình về việc bài văn này được nhiều nhà báo khen là dũng cảm.Những bài văn được chọn để giới thiệu trong SGK đều đã được qua chọn lọc.Vậy có thể nói là không hay? Cái này không phải là áp đặt một chiều,nhưng chúng ta đi học là để học cái hay cái đẹp,để hướng con người tới cái thiện.Với môn Văn,không nhiều học sinh bây giờ thích học.Với bản thân Pigeon,cũng được học Văn như bao người khác,cũng từng ấy thời gian,nhưng Pigeon cảm thấy tâm hồn mình lớn hơn rất nhiều qua những bài văn đã được học.Pigeon chưa bao giờ k đọc một tác phẩm nào được in trong SGK.Vậy thì tại sao một học sinh giỏi Văn như Phi Thanh lại nói là không cảm được cái đẹp vì chất lượng giáo dục như hiện nay??? Nói ra ý kiến là một điều dễ.Nhưng theo Pigeon,trước khi chỉ trích một vấn đề nào đó,chúng ta nên suy nghĩ xem có thể giải quyết vấn đề đó như thế nào?Cải cách giáo dục đang là vấn đề làm điên đầu các nhà chức trách,làm sao để học sinh học tốt,có hiệu quả mà vẫn toàn diện.Pigeon thấy đâu có dễ giải quyết.Vậy thì trong khi chờ mọi thứ thay đổi,sao chúng ta không tự mình cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình.Sống ở thời nào,chúng ta phải biết thích nghi với điều kiện ở thời đó.

hay quá, rồng cũng nghĩ như thế, con nhỏ (hay thằng nhóc) đó học không trúng tủ rồi nói càn thôi, chẳng có gì hay ho hết và cũng chẳng bản lĩnh tí nào!!! sự kiện một số nhà báo tán dương nó vì "lòng dũng cảm" thiệt là bậy bạ hết sức!!! chuyện này chẳng có gì cần phải ầm ĩ và tốn nhiều giấy mực như vậy, chỉ cần cho nó một con "0" là xong ngay mà, đúng hông?